fas Shahroud University of Medical Sciences مجله دانش و تندرستي در علوم پایه پزشکی 1735-577X 2345-3753 2025-05-04 42 49 10.22100/jkh.v20i1.3410 4458 طاهره ولدبیگی 0 مهدی خاکساری 1 https://orcid.org/0000-0002-2240-1521 مریم منصوری‌فر 2 - دانشیار، گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه ایلام، ایران. - استاد، گروه فیزیولوژی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، شاهرود، ایران. - دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه ایلام، ایران. مقدمه: مصرف داروی محرک مت‌آمفتامین، سبب کاهش حجم و تخریب نورونی در ناحیه هیپوکامپ می‌شود. تخریب نورونی در هیپوکامپ به معنای کاهش ظرفیت مغز در تشکیل حافظه جدید و نقص یادگیری است. پروتوپارملیوپسيس مورالیس یک گلسنگ‌ دارای اثرات بیولوژیکی مختلف از جمله اثر آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی و ترمیم‌کنندگی است. مطالعه حاضر جهت بررسی عملکرد محافظت گلسنگ پروتوپارملیوپسيس مورالیس در برابر سمیت نورونی مت‌آمفتامین انجام گرفته است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش تجربی، 28 سر موش صحرایی نر نژاد ویستار با میانگین وزن 250 تا 280 گرم تهیه شدند. پس از یک دوره سازگاری، حیوانات به‌صورت تصادفی به چهار گروه 7 تایی (گروه شاهد، گروه دریافت‌کننده مت‌آمفتامین با دوز 10 میلی‌گرم/کیلوگرم، گروه دریافت‌کننده مت‌آمفتامین با دوز 4×10 میلی‌گرم/کیلوگرم+ عصاره متانولی پروتوپارملیوپسیس مورالیس با دوز 50 میلی‌گرم/کیلوگرم، گروه دریافت‌کننده مت‌آمفتامین با دوز 4×10 میلی‌گرم/کیلوگرم+ عصاره متانولی پروتوپارملیوپسیس مورالیس با دوز 100 میلی‌گرم/کیلوگرم) تقسیم شدند. تزریق درون صفاقی مت‌آمفتامین در دوز 40 میلی‌گرم/ کیلوگرم در چهار نوبت و با فواصل زمانی هر دو ساعت یکبار به میزان 10 میلی‌گرم/ کیلوگرم انجام شد. برای حیوانات تیمار، عصاره متانولی پروتوپارملیوپسيس با دوز 50 و 100 میلی‌گرم/ کیلوگرم 30 دقیقه، 24 ساعت و 48 ساعت پس از آخرین دوز دریافتی مت‌آمفتامین تجویز شد. پس از آزمون حافظه فضایی، مغز حیوانات جهت بررسی مرگ سلولی نکروز استخراج شد. نتایج: براساس داده‌های رفتاری، یادگیری در گروه‌های درمان با عصاره پروتوپارملیوپسيس نسبت‌به گروه مت‌آمفتامین بهبودیافته و در آزمون پروب درصد حضور حیوانات در منطقه هدف در گروه‌های تیمار به طور معناداری از گروه مت‌آمفتامین بیشتر بود که بیانگر بهبود عملکرد حافظه می‌باشد (01/0<P). در گروه مت‌آمفتامین افزایش سلول‌های نکروتیک در ناحیه CA1 هیپوکامپ مشاهده گردید که درمان با عصاره گلسنگ پروتوپارملیوپسيس کاهش معناداری در میزان آن ایجاد کرد 05/0<P. نتیجه‌گیری: گلسنگ پروتوپارملیوپسيس احتمالاً با کاهش مرگ نورونی سبب بهبود اختلال حافظه و یادگیری ناشی از مت‌آمفتامین می‌شود. Introduction: Methamphetamine use leads to a reduction in hippocampal volume and neuronal damage, impairing the brain's ability to form new memories and learn. Protoparmeliopsis moralis, a lichen with antioxidant, anti-inflammatory, and restorative properties, was studied to evaluate its potential protective effects against methamphetamine-induced neuronal toxicity. Methods: In this experimental study, 28 male Wistar rats (250–280 g) were randomly assigned to four groups (7 rats per group): a control group, a group receiving methamphetamine at a dose of 10 mg/kg, a group receiving methamphetamine at a cumulative dose of 40 mg/kg (administered as 4 doses of 10 mg/kg at two-hour intervals) plus 50 mg/kg of methanolic extract of Protoparmeliopsis moralis, and a group receiving the same methamphetamine regimen plus 100 mg/kg of the extract. The methanolic extract was administered intraperitoneally at 30 minutes, 24 hours, and 48 hours after the final methamphetamine dose. Following spatial memory testing, the rats' brains were collected for the assessment of necrotic cell death. Result: Behavioral data showed that learning improved in the groups treated with Protoparmeliopsis moralis extract compared to the methamphetamine group. In the probe test, treated animals spent significantly more time in the target area, indicating enhanced memory performance P<0.01. Additionally, the methamphetamine group exhibited increased necrotic cell death in the CA1 region of the hippocampus, which was significantly reduced by treatment with the lichen extract P<0.05. Conclusion: Protoparmeliopsis moralis, a lichen species, may improve methamphetamine-induced memory and learning impairments by reducing neuronal cell death. https://knh.shmu.ac.ir/index.php/site/article/view/3410 گلسنگ پروتوپارملیوپسیس مت‌آمفتامین نکروز حافظه فضایی Lichen Protoparmeliopsis Methamphetamine Necrosis Spatial Memory