fas Shahroud University of Medical Sciences مجله دانش و تندرستي در علوم پایه پزشکی 1735-577X 2345-3753 2025-05-04 50 60 10.22100/jkh.v20i1.3435 4483 محسن ژاله 0 https://orcid.org/0000-0003-0623-1689 سیده هانیه مرتضوی 1 https://orcid.org/0000-0002-9457-9505 علی قنبری 0 https://orcid.org/0000-0002-8656-1639 ایرج رشیدی 0 https://orcid.org/0000-0003-3516-1464 - دکترای علوم تشریحی، گروه آناتومی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران. - کارشناسی ارشد علوم تشریحی، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران. مقدمه: بیماری‌های عصبی از چالش‌برانگیزترین اختلالات سیستم عصبی مرکزی هستند که معمولاً با افزایش استرس اکسیداتیو و مرگ سلولی همراه‌اند. در این میان، استفاده از نانوذرات با منشاء گیاهی می‌تواند رویکردی نوین برای مقابله با این آسیب‌ها باشد. هدف از این مطالعه بررسی اثرات آنتی‌اکسیدانی و محافظت‌کننده‌ی نانوذرات اکسید مس (CuONPs) سنتز شده با عصاره‌ی گیاه Scrophularia striata در برابر سمیت ناشی از گلوتامات در سلول‌های PC12است. مواد و روش‌ها: نانوذرات CuO با روش سبز و استفاده از عصاره‌ی گیاهی سنتز و با روش‌های XRD، SEM، TEM و UV-vis مشخصه‌یابی شدند. سلول‌های PC12 در معرض گلوتامات قرار گرفتند و پس از تیمار با نانوذرات، شاخص‌های استرس اکسیداتیو (ROS، MDA، SOD، CAT) و آسیب DNA مورد بررسی قرار گرفت. نتایج: تیمار سلول‌ها با CuONPs موجب کاهش معنی‌دار در سطح ROS و MDA و افزایش فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان SOD و CAT شد. همچنین، آسیب DNA در مقایسه با گروه کنترل گلوتامات به‌طور قابل توجهی کاهش یافت. نتیجه‌گیری: CuONPs سنتز شده با Scrophularia striata دارای خواص آنتی‌اکسیدانی قوی و اثرات محافظت عصبی هستند و می‌توانند به‌عنوان یک گزینه‌ی درمانی مؤثر در بیماری‌های عصبی مورد توجه قرار گیرند. Introduction: Neurological disorders are among the most challenging central nervous system conditions, often associated with increased oxidative stress and cell death. Plant-based nanoparticles may offer a novel approach to mitigate these effects. To evaluate the antioxidant and neuroprotective effects of copper oxide nanoparticles (CuONPs) synthesized using Scrophularia striata extract against glutamate-induced toxicity in PC12 cells. Methods: CuONPs were synthesized via green synthesis using plant extract and characterized using XRD, SEM, TEM, and UV-vis. PC12 cells were exposed to glutamate and treated with CuONPs. Oxidative stress markers (ROS, MDA, SOD, CAT) and DNA damage were assessed. Results: CuONP treatment significantly reduced ROS and MDA levels and enhanced the activity of antioxidant enzymes SOD and CAT. DNA damage was also markedly reduced compared to the glutamate-only group. Conclusion: CuONPs synthesized with Scrophularia striata possess strong antioxidant and neuroprotective properties and show promise as a potential therapeutic agent for neurodegenerative disorders. https://knh.shmu.ac.ir/index.php/site/article/view/3435 نانوذرات اکسید مس سمیت گلوتامات استرس اکسیداتیو سلول‌های PC12 بیماری‌های عصبی Copper oxide nanoparticles , Glutamate toxicity Oxidative stress PC12 cells Neurological diseases