fas Shahroud University of Medical Sciences مجله دانش و تندرستي در علوم پایه پزشکی 1735-577X 2345-3753 2026-04-29 17 25 10.22100/jkh.v20i4.3442 4490 احسان نزاکتی علیزاده 0 https://orcid.org/0000-0002-9082-717X سید میثم یکه سادات 1 https://orcid.org/0000-0002-1447-371X کامران پورمند 2 https://orcid.org/0000-0003-0168-8495 زهره فکور حدادان 3 پونه ذوالفقاری 4 https://orcid.org/0000-0001-7083-8288 سینا سهرابی 5 https://orcid.org/0009-0005-1683-9497 محمدباقر سهرابی 6 https://orcid.org/0000-0001-6768-832X مرجان رشیدان 6 https://orcid.org/0000-0002-7981-4095 - دپارتمان بیماری‌های عفونی، مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی امام حسین (ع)، دانشگاه‌ علوم‌ پزشکی شاهرود،‌ شاهرود،‌ ایران. - دپارتمان مسمومیت، مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی امام حسین (ع)، دانشگاه‌ علوم ‌پزشکی شاهرود، ‌شاهرود، ‌ایران. - دپارتمان بیماری‌های قلب و عروق، مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی امام حسین، دانشگاه‌ علوم‌ پزشکی شاهرود،‌ شاهرود،‌ ایران. - کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده ‌پزشکی، دانشگاه‌ علوم ‌پزشکی شاهرود،‌ شاهرود، ‌ایران. - معاونت بهداشتی، دانشگاه ‌علوم ‌پزشکی شاهرود، ‌شاهرود، ‌ایران. - کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه ‌علوم‌ پزشکی گلستان،‌ گرگان، ‌ایران. - دانشکده‌ پزشکی، دانشگاه ‌علوم ‌پزشکی شاهرود، ‌شاهرود، ‌ایران. مقدمه: این مطالعه با هدف بررسی عوارض مارگزیدگی و عقرب‌گزدگی و عوامل مرتبط با آن در شهرستان شاهرود انجام شده است. مواد و روش‌ها: این مطالعه توصیفی- تحلیلی به‌صورت مقطعی بر روی 260 بیمار مبتلا به مارگزیدگی و عقرب‌گزیدگی در بیماران مراجعه‌کننده به بیمارستان‌های امام حسین(ع) و بهار شاهرود طی سال‌های 1400-1399 انجام شد. یافته‌های بالینی مثل وضعیت هوشیاری، علایم حیاتی، وضعیت تنفسی و قلبی و عروقی از طریق مصاحبه حضوری، معاینات بالینی و یافته‌های پاراکلینیکی جمع‌آوری شد. نتایج: در این مطالعه از 260 فرد مسموم شده، 172 نفر (2/64%) مرد و مابقی زن بودند. میانگین سنی بیماران 9/15 ± 1/38 سال (90-7 سال) بود. 34 نفر (7/12%) مارگزیده و 226 نفر (3/87%) عقرب‌گزیده بودند. تب (028/0=P)، قرمزی و التهاب محل گزش (031/0=P)، لکوسیتوز (041/0=P) و افزایش CRP (035/0=P) شایع‌ترین عوارض بودند که در مارگزیده‌ها به‌طور معنی‌داری بیشتر بود. میان دو گروه از نظر بروز عوارض عصبی تفاوت معناداری مشاهده نشد. در مورد عوارض قلبی، تغییرات موج T در گروه مارگزیدگی به‌طور معنی‌داری بیشتر بود (039/0=P). همچنین مشخص شد که در بیماران مارگزیده نیاز به تجویز پادزهر (001/0=P) و نیاز به بستری بیش از 12 ساعت (035/0=P) به‌طور معناداری بیشتر و میزان بهبودی کامل و ترخیص (041/0=P) به‌طور معناداری کمتر بود. در بررسی مدل رگرسیون لجستیک مشخص گردید که فاکتورهای گزش مار، شغل کشاورزی، فصول بهار و تابستان، محل گزش اندام‌ها و عدم تزریق پادزهر از مهمترین عوامل مرتبط با تشدید عوارض گزش مار و عقرب بودند. نتیجه‌گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که بروز عوارض عفونی و قلبی در مارگزیدگی به‌طور قابل توجهی بیشتر از عقرب‌گزیدگی بوده و لازم است ضمن توجه بیشتر به مسمومین مارگزیدگی، با کنترل عوامل دخیل در گزش، میزان این عوارض را کاهش داد. Introduction: This study aimed to investigate the complications of snakebites and scorpion stings and their associated factors in Shahroud city. Methods: This descriptive-analytical cross-sectional study was conducted on 260 patients with snakebite and scorpion sting referred to Imam Hossein and Bahar hospitals of Shahroud during the years 2021-2022. Data were collected through face-to-face interviews, clinical examinations, and paraclinical findings. Results: In this study, out of 260 poisoned individuals, 172 (64.2%) were male and the rest were female. The mean age of the patients was 38.1 ± 15.9 years (range:7-90 years). 34 (12.7%) were bitten by snakes and 226 (87.3%) were bitten by scorpions. Fever (P=0.028), redness and inflammation of the bite site (P=0.031), leukocytosis (P=0.041) and increased CRP (P=0.035) were the most common complications, which were significantly higher in snakebites. There was no significant difference between the two groups of patients in terms of neurological complications. Regarding cardiac complications, T wave changes were significantly higher in the snakebite group (P=0.039). It was also found that in snakebite patients, the need for antivenom administration (P=0.001) and the need for hospitalization for more than 12 hours (P=0.035) were significantly higher, and the rate of complete recovery and discharge (P=0.041) was significantly lower. In the logistic regression model, it was found that the factors of snakebite, agricultural occupation, spring and summer seasons, bite site, and lack of antivenom injection, were among the most important factors associated with the exacerbation of snake and scorpion bite complications. Conclusion: The work found significantly higher infectious and cardiac complications in snakebites versus scorpion bites, highlighting the necessity to address venom and contributing factors to lower complication rates. http://knh.shmu.ac.ir/index.php/site/article/view/3442 مارگزیدگی عقرب‌گزیدگی عوارض عوامل مرتبط Snakebite