eng Shahroud University of Medical Sciences مجله دانش و تندرستي در علوم پایه پزشکی 1735-577X 2345-3753 2025-12-29 62 71 10.22100/jkh.v20i3.3454 4502 Odekunle Bola Odegbemi* 0 https://orcid.org/0000-0002-5429-9429 Mathew Folaranmi Olaniyan 1 https://orcid.org/0000-0002-5429-9429 Godfrey Innocent Iyare 2 https://orcid.org/0009-0007-2891-2932 Akinwale Majeed Akinlabi 3 https://orcid.org/0009-0003-2216-5092 Mufutau Mosunmade Azeez 4 https://orcid.org/0000-0001-7015-7917 Adeyinka Adedire 2 https://orcid.org/0009-0003-7074-788X - Department of Medical Laboratory Sciences, Edo State University, Uzairue, Edo State, Nigeria. - Department of Medical Laboratory Sciences, Nigerian Navy Hospital, Warri, Delta State, Nigeria. - Department of Medical Laboratory Sciences, Edo State University, Uzairue, Edo State, Nigeria. - Department of Medical Laboratory Sciences, Kwara State University, Malete, Kwara State, Nigeria. - Department of Medical Laboratory Sciences, Edo State University, Uzairue, Edo State, Nigeria. - Department of Medical Laboratory Sciences, Joseph Ayo Babalola University, Ikeji-Arakeji, Osun State, Nigeria. - Department of Medical Laboratory Sciences, Ajayi Crowther University, Oyo, Oyo State, Nigeria. Introduction: This study aimed to evaluate the association between the duration of HAART and cardiometabolic diseases and selected biochemical parameters among HIV-positive adults in Nigeria. Methods: This cross-sectional study included 400 HIV-positive adults receiving HAART at the Nigerian Navy Hospital, Warri. Participants were stratified according to HAART duration into three groups: ≤2 years, >2–5 years, and >5 years. Sociodemographic data, body mass index (BMI), lipid profile including total cholesterol, Low-Density Lipoprotein Cholesterol (LDL-C), High-Density Lipoprotein Cholesterol (HDL-C), triglycerides, fasting blood glucose, and glycated haemoglobin (HbA1c) were assessed. Multivariate logistic regression assessed the association between HAART duration and cardiometabolic disease, adjusting for key covariates. Results: The prevalence of cardiometabolic disease increased progressively with longer HAART duration, being highest among participants on therapy for >5 years (52.1%) compared with those on ≤2 years (21.4%) and >2–5 years (34.8%) (p < 0.001). Participants in the >5-year group exhibited significantly higher mean levels of total cholesterol, LDL-C, triglycerides, fasting blood glucose, and HbA1c, alongside lower HDL-C levels (all p < 0.01). After adjustment for potential confounders, HAART duration >5 years remained independently associated with cardiometabolic disease (aOR = 2.8; 95% CI: 1.9–4.3). Older age, elevated BMI, female sex, and protease inhibitor use were also significantly associated with cardiometabolic disease. Conclusion: Longer HAART duration was independently associated with increased cardiometabolic disease and adverse metabolic profiles among HIV-positive adults, highlighting the need for routine cardiometabolic monitoring, especially in resource-limited settings. مقدمه: این مطالعه با هدف ارزیابی ارتباط بین مدت دریافت درمان ضدرتروویروسی بسیار فعال (HAART) و بروز بیماری‌های کاردیومتابولیک و برخی شاخص‌های بیوشیمیایی در بزرگسالان مبتلا به HIV در نیجریه انجام شد. مواد و روش‌ها: این مطالعه مقطعی بر روی ۴۰۰ بزرگسال مبتلا به HIV تحت درمان HAART در بیمارستان نیروی دریایی نیجریه در واری انجام شد. شرکت‌کنندگان بر اساس مدت HAART به سه گروه ≤۲ سال، 5–2 سال و >۵ سال تقسیم شدند. اطلاعات جمعیت‌شناختی، شاخص توده بدنی (BMI)، پروفایل لیپیدی شامل کلسترول تام، لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL-C)، لیپوپروتئین با چگالی بالا (HDL-C)، تری‌گلیسرید، قند خون ناشتا و هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) مورد ارزیابی قرار گرفت. ارتباط مدت HAART با بیماری‌های کاردیومتابولیک با استفاده از رگرسیون لجستیک چندمتغیره بررسی گردید. نتایج: تشیوع بیماری‌های کاردیومتابولیک با افزایش مدت HAART به‌طور پیشرونده افزایش یافت و بیشترین میزان در افراد با بیش از ۵ سال درمان (۵۲٫۱%) در مقایسه با گروه ≤۲ سال (۲۱٫۴%) و گروه ۲ تا ۵ سال (۳۴٫۸%) مشاهده شد (001/0>P). این گروه، میانگین سطوح بالاتری از کلسترول تام، LDL-C، تری‌گلیسرید، قند خون ناشتا و HbA1c و در عین حال سطوح پایین‌تری از HDL-C داشتند (01/0>P). پس از تعدیل عوامل مخدوش‌کننده احتمالی، مدت HAART بیش از ۵ سال به‌طور مستقل با بیماری‌های کاردیومتابولیک مرتبط باقی ماند (۲٫۸=aOR؛ فاصله اطمینان ۹۵%: ۱٫۹–۴٫۳). همچنین سن بالاتر، BMI افزایش‌یافته، جنس مؤنث و مصرف مهارکننده‌های پروتئاز به‌طور معنی‌داری با بیماری‌های کاردیومتابولیک مرتبط بودند. بحث: مدت طولانی‌تر HAART به‌طور مستقل با افزایش بیماری‌های کاردیومتابولیک و اختلالات متابولیک در بزرگسالان مبتلا به HIV مرتبط بود و این یافته‌ها اهمیت پایش منظم کاردیومتابولیک، به‌ویژه در افراد تحت درمان طولانی و در محیط‌های با منابع محدود را نشان می‌دهد. https://knh.shmu.ac.ir/index.php/site/article/view/3454 HAART, cardiometabolic diseases HIV dyslipidemia Hypertension Biochemical parameters