fas Shahroud University of Medical Sciences مجله دانش و تندرستي در علوم پایه پزشکی 1735-577X 2345-3753 2026-04-29 50 60 10.22100/jkh.v20i4.3545 4593 مسلم دهمرده 0 https://orcid.org/0000-0002-3461-8189 نرگس زادسر 1 https://orcid.org/0000-0002-6905-634X حسن مروتی 2 https://orcid.org/0000-0003-0275-1636 زهرا طوطیان 2 https://orcid.org/0000-0002-1260-080X - استادیار گروه دامپزشکی، معاونت علوم پزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی، بجنورد، ایران. - دکتری تخصصی آناتومی و جنین‌شناسی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. - استاد گروه علوم پایه، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. مقدمه: هدف از انجام این مطالعه، ارزیابی ارتباط هیستومورفومتری و عملکرد کبد موش‌های بالغ نر با بیان ژن‌های Bcl2، Bax، Caspase Ш و P53 متعاقب تجویز آسپارتام است. مواد و روش‌ها: در مطالعه تجربی- آزمایشگاهی حاضر، 36 سر موش نر بالغ نژاد NMRI به یک گروه کنترل و سه گروه آزمایشی تقسیم شدند. موش‌ها در گروه تجربی به‌ترتیب 40، 80 و 160 میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن آسپارتام را به مدت 90 روز به روش گاواژ و خوراکی دریافت کردند. گروه کنترل نیز به همان روش 3/0 میلی‌لیتر آب مقطر دریافت نمودند. یک روز پس از دوره تیمار، نمونه‌های خون و بافتی از کبد جهت ارزیابی شاخص‌های بیوشیمیایی، هیستومورفومتری و بیان ژن دریافت گردید. نتایج: تجزیه و تحلیل شاخص‌های هیستومورفومتری، بیوشیمیایی و بیان ژن در بافت کبد موش‌های مورد آزمایش نشان داد که متعاقب افزایش میزان دوز مصرفی آسپارتام شاخص‌هایی از قبیل قطر هپاتوسیت، قطر هسته هپاتوسیت، میزان مواد نکروزه، واکوئولاسیون، وجود هسته‌های پیکنوزه در هپاتوسیت‌ها و همچنین میزان آنزیم‌های آلانین آمینوترانسفراز، آسپارتات آمینوترانسفراز، آلکالین فسفاتاز و نیز بیلی روبین در کبد افزایش‌یافته است که این افزایش میزان در برخی گروه‌ها به‌صورت معنی‌دار بود ( 05/0>P). علاوه بر آن کاهش معنی‌داری در اندازه فضای سینوزوئیدی در همه گروه‌های تجربی نسبت به گروه کنترل مشاهده گردید ( 05/0>P). در مورد بیان ژن‌های وابسته به آپوپتوز در اثر تجویز آسپارتام مشاهده گردید بیان ژن‌های Caspase Ш و P53 در گروه‌های تجربی نسبت به گروه کنترل به‌صورت معنی‌دار بود ( 05/0>P). نتیجه‌گیری: مطالعه حاضر نشان داد که بین فرآیندهایی که به کاهش راندمان عملکردی و تخریب بافت در کبد از طریق تولید رادیکال‌های آزاد ناشی از متابولیت‌های آسپارتام منجر می‌شود با میزان بیان ژن‌هایی که باعث افزایش سرعت آپوپتوز سلولی می‌شوند رابطه مستقیم وجود دارد. Introduction: This study aimed to investigate the histomorphometric correlation and liver function in relation to Bcl2, Bax, Caspase 3, and P53 gene expression following aspartame-induced changes in adult mice. Methods: In this experimental in vitro study, 36 adult male NMRI mice were divided into one control group and three experimental groups. Mice in the experimental groups received 40, 80, and 160 mg/kg aspartame orally, daily for 90 days, while the control group received 0.3 ml of distilled water. One day after treatment, blood and histology samples were collected to evaluate biochemical, histomorphometric, and gene expression parameters in the liver. Results: The results showed that the amount of hepatocyte diameter, hepatocyte nucleus diameter, necrosis, vacuolization, and pyknosis of the nucleus as well as the levels of liver enzymes such as alanine aminotransferase, aspartate aminotransferase, alkaline phosphatase and bilirubin increased following aspartame-induced. This increase was significant in some groups (P<0.05). In addition, a significant reduction in sinusoidal space size was observed in all experimental groups compared to the control group (P<0.05). Regarding the expression of apoptosis-dependent genes due to aspartame administration, it was observed that expression of Bax, Caspase-3 and p53 genes was significant in the experimental groups compared to the control group (P<0.05). Conclusion: Our research revealed that aspartame metabolite-induced free radicals in the liver, causing damage and functional decline, directly correlate with the upregulation of genes involved in cellular apoptosis. http://knh.shmu.ac.ir/index.php/site/article/view/3545 آسپارتام هیستومورفومتری بیان ژن‌های Bcl2 Bax Caspase Ш P53 Aspartame Histomorphometry Bcl2 Bax Caspase 3 and P53 genes