fas Shahroud University of Medical Sciences مجله دانش و تندرستي در علوم پایه پزشکی 1735-577X 2345-3753 2026-08-31 29 39 10.22100/jkh.v21i1.3616 4664 آرزو گوهری محمودآباد 0 https://orcid.org/0000-0001-6801-7157 فاطمه غیبی 1 https://orcid.org/0000-0001-9209-251X محسن محرابی 2 https://orcid.org/0000-0002-9891-4964 علیرضا مسعودی 3 https://orcid.org/0000-0002-5598-9384 زینب مبشر 4 حمید واحدی 5 https://orcid.org/0000-0002-3482-3457 آنه محمد غراوی 6 https://orcid.org/0000-0001-5113-5982 فاطمه سادات بیطرف 7 سیدمهدی رضایت سرخ آبادی 4 - کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، شاهرود، ایران. - گروه نانو فناوری پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، شاهرود، ایران. - گروه بیوتکنولوژی و نانوفناوری پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران. - گروه نانو فناوری پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، شاهرود، ایران. - گروه فارماکولوژی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، شاهرود، ایران. - گروه فارماکولوژی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران. - واحد توسعه تحقیقات بالینی، بیمارستان امام حسین، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، شاهرود، ایران. - گروه گوارش، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، شاهرود، ایران. - دانشکده پرستاری گنبد، دانشگاه علوم پزشکی گلستان، گنبد، ایران. - گروه علوم تشریح، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی گلستان، گرگان، ایران. - گروه بیوتکنولوژی پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، شاهرود، ایران. مقدمه: سیلیمارین، ترکیبی گیاهی با خواص محافظت‌کننده کبد، به دلیل فراهمی زیستی پایین و جذب محدود، دارای اثربخشی درمانی محدودی است. هدف از مطالعه حاضر، تهیه و ارزیابی نانوذرات فیتوزومی سیلیمارین به‌منظور افزایش فراهمی زیستی و تقویت اثرات هپاتوپروتکتیو آن بود. مواد و روش‌ها: نانوذرات فیتوزوم سیلیمارین با استفاده از روش هیدراتاسیون لایه نازک سنتز شد. ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی شامل اندازه ذرات، پتانسیل زتا، مورفولوژی، پایداری، برهم‌کنش‌های مولکولی، راندمان به‌دام‌اندازی و ظرفیت بارگذاری مورد بررسی قرار گرفت. همچنین، زیست‌سازگاری نانوذرات با استفاده از آزمون MTT بر روی سلول‌های بنیادی مزانشیمی ارزیابی شد. در مطالعه درون‌تنی، ۲۴ سر موش صحرایی نر بالغ به‌طور تصادفی در چهار گروه شامل کنترل، اتانول، سیلیمارین + اتانول و فیتوزوم سیلیمارین + اتانول (۶ سر در هر گروه) تقسیم شدند و اثرات محافظت‌کننده کبدی فرمولاسیون مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج: نانوذرات فیتوزومی حامل سیلیمارین با میانگین اندازه 7/303±1/16 نانومتر با موفقیت سنتز شدند و زیست‌سازگاری مطلوبی در آزمون‌های سلولی نشان دادند. تجویز فیتوزوم سیلیمارین به‌طور معنی‌داری افزایش ناشی از اتانول در شاخص‌های آسیب کبدی شامل ALT، AST، ALP، GGT و MDA را کاهش داد و هم‌زمان موجب افزایش فعالیت آنزیم آنتی‌اکسیدانی GPx شد (05/0P<). علاوه بر این، بررسی‌های هیستوپاتولوژیک نشان داد که این فرمولاسیون آسیب‌های بافتی و تغییرات ساختمانی کبد ناشی از اتانول را به‌طور قابل‌توجهی بهبود می‌بخشد. نتیجه‌گیری: نانوذرات فیتوزومی سیلیمارین با افزایش فراهمی زیستی و تقویت خواص آنتی‌اکسیدانی و محافظت‌کننده کبدی سیلیمارین، توانستند آسیب کبدی القاشده توسط اتانول را به‌طور مؤثری کاهش دهند. این فرمولاسیون می‌تواند به‌عنوان یک راهبرد درمانی نوین و امیدوارکننده برای پیشگیری و درمان بیماری کبد الکلی مورد توجه قرار گیرد. Introduction: Silymarin, a plant-derived compound with well-established hepatoprotective properties, has demonstrated significant therapeutic potential in the prevention and treatment of various liver diseases, including alcoholic liver disease (ALD). However, its clinical application is limited by low bioavailability and poor absorption, resulting in reduced therapeutic efficacy. In the present study, silymarin phytosome nanoparticles were prepared and evaluated to enhance bioavailability and improve its hepatoprotective effects. Methods: Silymarin phytosome nanoparticles were synthesized using the thin-film hydration method. Physicochemical properties, including particle size, zeta potential, morphology, stability, molecular interactions, entrapment efficiency, and loading capacity, were investigated. Biocompatibility was assessed via MTT assay on mesenchymal stem cells. For the in vivo study, 24 adult male rats were randomly divided into four groups (n=6): control, ethanol, silymarin + ethanol, and silymarin phytosome + ethanol, and the hepatoprotective effects of the formulation were evaluated. Results: Silymarin-loaded phytosome nanoparticles with an average size of approximately 100 nm were successfully synthesized and exhibited favorable biocompatibility. Administration of silymarin phytosome significantly reduced ethanol-induced elevation of liver injury markers (ALT, AST, ALP, GGT, and MDA) while simultaneously increasing the activity of the antioxidant enzyme GPx (P<0.05). Histopathological examination further confirmed that the formulation markedly attenuated ethanol-induced tissue damage and structural alterations in the liver. Conclusion: Silymarin phytosome nanoparticles effectively reduced ethanol-induced liver injury by enhancing bioavailability and potentiating antioxidant and hepatoprotective properties. This formulation represents a novel and promising therapeutic strategy for the prevention and treatment of alcoholic liver disease. https://knh.shmu.ac.ir/index.php/site/article/view/3616 فیتوزوم سیلیمارین سمیت کبدی اتانول Phytosome Silymarin Hepatotoxicity Ethanol